Berrak rüya (lucid dreaming), modern seküler dünyada hem spiritüel pratik hem de kişisel gelişim aracı olarak kullanılabilir mi? Doğu ve Batı geleneklerinden araştırmalarla derinlemesine bir analiz.
Berrak rüya görmek (lucid dreaming), çağdaş seküler bir dünyada spiritüel bir pratik ve/veya gelişim yolu olarak kullanılabilir mi?
Üniversite yıllarımda, rüyalarında Yaratıcı ile iletişim kurduğunu söyleyen Sufi azizi Bayezid-i Bistami hakkında okumuştum. Rüyalarından birinde İlahi Huzur’a yaklaşmış ve “kapıyı çalmıştı”. Ona “Kim o?” diye soruldu. “Ben geldim, ey Rabbim” diye yanıtladı Bistami. Ona şu karşılık verildi: “Burada iki kişiye yer yok. Egonu arkada bırak ve öyle gel.” Bistami yeniden İlahi Huzur’a yaklaştığında ona tekrar kim olduğu sorulduğunda şöyle yanıtladı: “Sen, ey Rabbim.”
O zamanlar bunun, dünyadaki tüm büyük aydınlanma öğretilerinin en yüce hedefi olan, benliği yok etme ve fiziksel olarak yaşarken de benliği aşma hakkında bir hikâye olduğunu düşünmüştüm. Şimdi ise, Bistami’nin berrak rüya gördüğüne inanıyorum. Belki de LD’yi (lucid dreaming) kurtuluş, özgürleşme ve İlahi ile birleşmenin bir aracı olarak kullanmıştı. Bogzaran (1990), LD’nin (berrak rüya) kuluçka yöntemiyle İlahi olanı (inandığımız İlahi gerçekliği) deneyimlemenin mümkün olduğunu vurgular. Tibetli Budistler, Rüya Doktrini olarak bilinen karmaşık LD teknikleriyle uykuda bile tam uyanık bilinci korumanın mümkün olduğuna inanmışlardır (Evans-Wentz 1958; Norbu 1992). Rüya Yogası’nın amacının spiritüel gelişim ve dünyevi hazlara bağlılığın azaltılması olduğunu anlıyorum. Bu, LD’den farklıdır çünkü LD’nin amacı dünyevi hazları gerçekleştirmek ve onlara bağlılığı sürdürmektir. Ancak, Young’un (1999) belirttiği gibi LD’nin spiritüel pratik için de kullanılabileceğine katılıyorum.
Öte yandan Batı bilimsel geleneği, kişinin hayatını iyileştirmeye odaklanır. Çok sayıda araştırma, LD’nin faydalarını ortaya koymaktadır. Berrak rüya görenlerin çoğunluğu, LD’nin fiziksel ve özellikle zihinsel sağlık üzerinde olumlu etkileri olduğunu düşünmektedir (Erlacher ve ark., 2020). Berrak rüya görenlerin yaklaşık %40’ı rüyalarını özellikle fiziksel ve zihinsel iyileşme için kullandıklarını bildirmiştir (Stumbrys & Erlacher, 2016). LD; yaratıcılık (Blagrove ve Hartnell, 2000) ve travmatik stres karşısında psikolojik dayanıklılık ile ilişkilendirilmiştir (Soffer-Dudek ve ark., 2011). LD ayrıca depresif düşünce kalıplarının farkına varmayı, meditasyon pratiğini derinleştirmeyi ve hem rüyalarda hem de uyanık yaşamda daha farkındalıklı bir tutum geliştirmeyi kolaylaştırır (Kuyken ve ark., 2016; Segal ve ark., 2002). LD, artan algı, moral yükselişi ve dönüştürücü transpersonal deneyimlerle işaretlenen, benzer şekilde güçlendirici bir değişmiş bilinç hâli sağlar (Griffiths ve ark., 2021; Kolp ve ark., 2014).
Doniger şöyle yazar: “LaBerge, yogiler ve şamanların Doğu’ya özgü rüya kontrol tekniklerini Batı’daki yaşamı ya da yaşam tarzını iyileştirme hedeflerine uygulamaya çalışır. Ancak bu yapılamaz” (1996, 172). Buna karşın, LaBerge (2003), bunun yapılabileceğine inanır; çünkü insanlar ve insan deneyimleri, kültürel miraslarımız ne kadar farklı olursa olsun, temelde benzerdir. O, Batı ve Doğu geleneklerinin LD kullanımında farklılık gösterebileceğini ancak her ikisinin de dikkatli gözlemi ve berrak ayrımı yüksek derecede değerli gördüğünü söyler. Bu gelenekler, insan durumunu geliştirmek için verimli bir iş birliği yapabilirler. Dolayısıyla, LD’nin çağdaş seküler bir dünyada hem spiritüel pratik hem de gelişim yolu olarak kullanılabileceğine inanıyorum.
Kaynaklar
Bogzaran, F. (1990). Experiencing the Divine in the lucid dreamstate. Lucidity Letter.
Erlacher, D., Schredl, M., & Stumbrys, T. (2020). Self-perceived effects of lucid dreaming on mental and physical health. International Journal of Dream Research, 13(2), 309–313.
Evans-Wentz, W. Y. (1958). Tibetan Yoga and Secret Doctrines. London: Oxford University.
Kolp, E., Friedman, H. L., Krupitsky, E., Jansen, K., Young, M. S., & Kolp, A. (2014). Ketamine psychedelic psychotherapy. International Journal of Transpersonal Studies, 33(2), 84–140.
Kuyken, W. ve ark. (2016). Efficacy of mindfulness-based cognitive therapy in prevention of depressive relapse. JAMA Psychiatry, 73(6), 565–574.
LaBerge, S. (2003). Lucid dreaming and the yoga of the dream state. In B. A. Wallace (Ed.), Buddhism & Science (pp. 233–258). Columbia University Press.
Norbu, N. (1992). Dream Yoga and the Practice of the Natural Light. Ithaca: Snow Lion Press.
Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2002). Mindfulness-based cognitive therapy for depression. Guilford Press.
Stumbrys, T., & Erlacher, D. (2016). Applications of lucid dreams and their effects on the mood upon awakening. International Journal of Dream Research, 9(2), 146–150.
Soffer-Dudek, N. (2020). Are Lucid Dreams Good for Us? Frontiers in Neuroscience, 13, 1423.
Young, S. (1999). Dreaming in the Lotus. Boston: Wisdom.
