Spiritüel Kriz (Spiritual Emergency): Tanımı, Belirtileri ve Dönüşüm Potansiyeli

İnsanlığın spiritüel tarihinde, bugün “spiritüel kriz” (spiritual emergency) diye adlandırabileceğimiz pek çok örnek vardır; yani insanların gerçekten kriz hâlinde oldukları ve psişenin derin kapılarını hızlıca açmak için çeşitli yöntemler kullandıkları dönemler. Örneğin şamanizm tarihinde, çoğu şamanın yolculuğu, yeraltı âlemine yapılan bir yolculuğu da içeren, çok güçlü ve kendiliğinden gelişen holotropik hâllerle başlar. Büyük yogilerin tarihinde de spiritüel krizleri görürüz. Örneğin Ramakrishna öyle güçlü spiritüel deneyimlerden geçmiştir ki, bir süre kendine bakamaz hâle gelmiştir. Muktananda, Bilinç Oyunu (The Play of Consciousness) adlı otobiyografisinde, Batı’da kesinlikle psikotik bir atak olarak tanımlanabilecek çalkantılı dönemlerden geçtiğini anlatır. Büyük dinlerin tarihinde de, dinlerin kurucularının başlattıkları süreçlerde benzer deneyimlere rastlarız. Hz. İsa, 40 gün çölde kaldığı dönemde, şeytanın kendisini ayartmaya çalıştığı güçlü bir deneyim yaşamıştır.

“Spiritüel kriz” terimi Grof tarafından ortaya atılmıştır. Spiritüel krizin ikili doğasının —hem tehlike hem de fırsat oluşunun— kabul edilmesi, önemli teorik ve pratik sonuçlar doğurur. Eğer doğru anlaşılır ve doğal bir gelişimsel sürecin zorlu evreleri olarak ele alınırsa, spiritüel krizler duygusal ve psikosomatik iyileşmeye, kişilikte derin olumlu değişimlere ve yaşamın birçok sorununa çözüm bulunmasına yol açabilir (Grof & Grof, 1989).

Her psikolojik rahatsızlığın spiritüel boyutları olabilir; ancak bunların hepsi spiritüel kriz değildir. Hiç kuşkusuz, kişinin kendisine ve topluma zarar veren, yıkıcı ve direngen (refrakter) zihinsel durumlar da vardır. “Spiritüel kriz” kavramı, psişenin parçalandığı, bazen şiddet ve kendine zarar verme davranışlarının ortaya çıktığı psikotik durumların ciddiyetini reddetmez. Bunun yerine, bu kavram, ruh sağlığı profesyonellerini, tanık oldukları olağandışı deneyimlerin kişisel büyüme potansiyeli taşıyıp taşımadığı konusunda daha dikkatli olmaya teşvik eder. Patolojik bir psikotik hastalık ya da değişmiş bilinç hâli (ASC) ile, mistik bir hâli andıran, sağlıklı uyum, büyüme ve şifalanma potansiyeli barındıran bir deneyim arasında ayrım yapabilmek, değişmiş bilinç hâllerinin nitel boyutları hakkında bilgi gerektirir.

Ben, spiritüel krizlerin dönüşüme götüren güçlü deneyimler olabileceğine inanıyorum; benim durumumda bu, bir spiritüel rehberin yardımıyla mümkün oldu. Transpersonal alanı bilen bir spiritüel öğretmenden çok faydalandım —ki bu, psikiyatristlerin formel eğitim almadıkları bir psişe boyutudur. O dönemde bir psikiyatriste gitmeyi tercih etmezdim; çünkü Wain’in (2005) yazdığı gibi, “spiritüel ortaya çıkış (emergence/emergency)” bir “dönüşüm süreci”dir ve “ana akım psikiyatri tarafından patologize edilmesi muhtemel güçlü deneyimleri” içerebilir (s. 43). Buradaki kritik nokta şudur: Bilimin, psikotik durumlarla spiritüel krizleri birbirinden ayırt etme becerisini geliştirmesi gerekmektedir.