Psikedelik deneyimlerle açığa çıkan transpersonal hâller, meditasyon ve rüya pratiklerinde de yaşanabilir mi? Değişmiş bilinç hâllerinin nörobiyolojik temelleri ve benlik kaybı fenomeni üzerine bilimsel bir inceleme.
Ben meditasyon ve rüya yoluyla derin transpersonal deneyimler yaşadım. Peki, bu değişmiş bilinç hâlleri (ASC), bizi nasıl zaman ve mekânın ötesindeki mistik deneyimlere götürüyor? Zihinlerimiz meditasyon, rüya veya psikedeliklerle nasıl oluyor da sonsuz görünen bilgelik ve özgürlüğe açılıyor? 20. yüzyılın başından itibaren Batılı bilim insanları ve akademisyenler psikedeliklere ve bu maddelerin kullanımıyla transpersonal ya da paranormal deneyim arasındaki ilişkiye odaklanmaya başladılar. Söz konusu anomal veya zirve deneyimleri oldukça geniştir: sinestezi, boyutlar arası algılar, beden dışı deneyimler, ölüm deneyimine yakınlık, varlıklarla karşılaşmalar, uzaylı kaçırılmaları, uyku felci, türler arası iletişim, ele geçirilme (possession) ve psi fenomenleri (telepati, prekognisyon, durugörü ve psiko-kinezi) (Luke, 2020). Görünüşe göre ASC, bu deneyimlerin oluşumunda kilit rol oynamakta ve tüm bu deneyimler psikedelik dışı durumlarda da gerçekleşebilmektedir.
Barrett & Griffiths (2017), klasik halüsinojenler ile mistik deneyimleri tetikleyebilen meditatif pratiklerin nöral bulgularında ilgi çekici bir örtüşme olduğunu vurgulamıştır. Default mode network bölgelerindeki aktivite, bağlantısallık ve nöral salınım süreçlerindeki değişiklikler mistik deneyimin boyutlarının altında yatıyor olabilir. Psilosibin ve meditasyon, zihnin ve benliğin doğasını keşfetmede tamamlayıcı teknikler olarak görülebilir. Ancak Millière ve ark. (2018), meditasyon ve psikedeliklerin benlik bilincini ve altta yatan sinirsel süreçleri bozabilmesine rağmen, benlik kaybı deneyimi olarak tanımlanan bilinç hâlleri arasında önemli fenomenolojik farklılıklar olduğunu öne sürerler. İlaç kaynaklı ve meditasyon kaynaklı “benlik kaybı” deneyimleri tek tip değildir. Örneğin, benliğe referans veren düşüncelerin ve zihinsel zaman yolculuğunun geçici olarak durması hem meditasyon hem de psikedeliklerle tetiklenebilir; fakat anlamsal otobiyografik bilgiye erişimin geçici olarak kaybolması ve bunun sonucunda kişisel kimliğin tamamen çözülmesi daha çok psikedeliklere özgüdür. Ayrıca meditasyon pratikleri bedensel duyumların farkındalığını sınırlayabilirken, psikedelik maddeler beden farkındalığını tamamen ortadan kaldırabilir.
Psikedelik maddelerin beyindeki etkilerine dair mevcut anlayış hâlen sınırlıdır. Huxley, Henri Bergson’un beynin işlevine dair teorisini psikedeliklere uyarlayarak, bu zihin açıcı maddelerin beynin “indirgeme valfini” (reducing valve) aşarak insanlara hem psişik hem de mistik deneyimlere erişim sağladığını öne sürmüştür (Huxley, 1954, s. 8). Huxley’e göre beyin, bizi sonsuz ölçüde daha büyük bir kozmik girdiden koruyan bir indirgeme valfi gibi çalışır. Carhart-Harris ve ark. (2012) bu teoriyi destekler. Psilosibin alındıktan sonra, yoğun psikedelik deneyimlerin şiddetinden dolayı beynin belirli bölgelerinin daha fazla aktivite göstermesi beklenmişti; ancak hiçbir beyin bölgesinde aktivite artışı gözlemlenmemiş, aksine genel beyin aktivitesi azalmıştır.
Benim meditasyon ve rüya deneyimlerim, psikedelik araştırmalardan çıkan içgörülerle uyumlu. Bence gelecekteki araştırmalar, farklı değişmiş bilinç hâllerinde “benlik kaybını” ölçmek için nöral süreçlere ve psikometrik araçlara odaklanmalı; özellikle transpersonal deneyimlerle bağlantısına vurgu yapmalıdır.
Kaynaklar
Barrett, F. S., & Griffiths, R. R. (2017). Classic hallucinogens and mystical experiences: Phenomenology and neural correlates. In Behavioral neurobiology of psychedelic drugs (pp. 393–430). Springer Berlin Heidelberg. https://doi.org/10.1007/7854_2017_474
Carhart-Harris, R. L., Erritzoe, D., Williams, T., Stone, J. M., Reed, L. J., Colasanti, A., Tyacke, R. J., Leech, R., Malizia, A. L., Murphy, K., Hobden, P., Evans, J., Feilding, A., Wise, R. G., & Nutt, D. J. (2012). Neural correlates of the psychedelic state as determined by fMRI studies with psilocybin. Proceedings of the National Academy of Sciences, 109(6), 2138–2143. https://doi.org/10.1073/pnas.1119598109
Huxley, A. (2009). The Doors of Perception and Heaven and Hell (Later Printing ed.). Harper Perennial Modern Classics.
Luke, D. (2020). Anomalous psychedelic experiences: At the neurochemical juncture of the humanistic and parapsychological. Journal of Humanistic Psychology, 62(2), 257–297. https://doi.org/10.1177/0022167820917767
Millière, R., Carhart-Harris, R. L., Roseman, L., Trautwein, F.-M., & Berkovich-Ohana, A. (2018). Psychedelics, meditation, and self-consciousness. Frontiers in Psychology, 9. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01475
